Toegenomen verkoop duurzaam voedsel in foodservice, supermarkten en speciaalzaken 2019

In 2019 kozen steeds meer consumenten voor voedsel met een duurzaamheidskeurmerk. Ook het aanbod van deze producten werd steeds groter.
In totaal gaven consumenten 7,7 miljard euro uit aan dier-, mens- en milieuvriendelijk geproduceerd voedsel. Dat is een stijging van 18% ten opzichte van 2018.
Het marktaandeel van duurzaam voedsel kwam daarmee vorig jaar uit op 14% van de totale bestedingen aan voedsel in Nederland.

  • In het supermarktkanaal zijn de bestedingen aan duurzaam voedsel in 2019 met 19% gestegen
  • De foodservice laat een stijging van 16% zien.
  • Speciaalzaken voor duurzame voeding laten een stijging van 2% zien.

Dit staat in de jaarlijkse Monitor Duurzaam Voedsel die minister Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) op 17 november 2020 naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.

Met de monitor wordt inzicht verkregen in de bestedingen van de Nederlandse consument aan duurzamer geproduceerd voedsel. Gemeten is in de verkoopkanalen supermarkten, foodservices en speciaalzaken. De Monitor Duurzaam Voedsel 2019 is voor iedereen te zien op www.agrimatie.nl.
Duurzaam voedsel wordt  gedefinieerd als voedsel waarbij tijdens de productie en verwerking meer rekening is gehouden met milieu, dierenwelzijn en/of sociale aspecten dan wettelijk verplicht.

Duurzame producten zijn voor consumenten herkenbaar door een keurmerk.
Over alle afzetkanalen tezamen bekeken is het ‘Beter Leven’-keurmerk met 2,8 miljard euro het meest verkocht. Gevolgd door de keurmerken ‘Biologisch’ (1,6 miljard euro) en ‘UTZ Certified’ (1,5 miljard euro).

De totale consumentenbestedingen aan duurzaam voedsel in de drie onderzochte verkoopkanalen bedroegen in 2019 € 7,7 mld. Dat is een stijging van 18% ten opzichte van 2018.
De stijging is in deze periode mede veroorzaakt door de btw-verhoging van 6% naar 9% per 1 januari 2019.
Het aandeel duurzaam voedsel binnen de totale voedselbestedingen is gestegen van 12% naar 14%.

Supermarkten, foodservice (horeca, catering, zorginstellingen, onderweg en recreatie) en speciaalzaken voor duurzame voeding zijn de belangrijkste afzetkanalen voor duurzame voeding in Nederland en zijn opgenomen in de monitor.

De cijfers over de foodservice (horeca, catering en gemak) hierin zijn afkomstig van Foodstep.

 

Foodservice: een flinke stijging in duurzaam zuivel

De foodservice heeft een omzetgroei van 16% in duurzaam voedsel laten zien.
De grootste procentuele en absolute stijger in foodservice is Zuivel (+78%, +€ 114 mln.). Deze stijging heeft mede te maken met de introductie en opschaling van het keurmerk On the Way to PlanetProof.
De grootste procentuele dalers zijn Eieren (-12%, -€ 2 mln.) en Aardappelen, groenten en fruit (-11%, -€ 4 mln.). Exacte redenen voor deze dalingen zijn niet bekend. Eieren is een relatief kleine productgroep in de foodservice, waardoor kleine veranderingen in de toeleveringsketen tot grote schommelingen kunnen leiden.

De meeste sectoren binnen de foodservice laten een stijging in consumentenbestedingen aan duurzaam voedsel in 2019 zien.
De grootste procentuele toename in de verkoop van duurzaam voedsel in 2019 is bij Zorginstellingen geweest (+42%).
De grootste absolute toename (+€ 77 mln.) in 2019 is bij Catering gerealiseerd.
Bij Verkooppunten ‘onderweg’ (vliegtuig, trein en auto) is er een relatieve (-11%) en absolute (-€ 19 mln.) daling.
Catering laat in 2019 bovendien de kleinste stijging zien in de totale omzet van producten met en zonder keurmerk (+1%), wat niet boven de btw-verhoging uitkomt. Catering heeft te maken met concurrentie van nabije horeca en detailhandel.

Het totale rapport is te downloaden als pdf:
Monitor Duurzaam Voedsel in 2019 (nov2020)

 

Foodstep, Voorsprong door marktkennis

Aanvullende toelichting Foodstep op cijfers Foodservice

Foodstep heeft bij de data-analyse over 2019 meer besteldata van grossiers beschikbaar. Met 35% meer bestellingen van horeca- en cateringlocaties zijn de statistieken op product-marktcombinaties meer solide. Met name de data-dekking op kleinschalige foodservice is groter geworden.

Ook over 2018 zijn op de nieuwe, uitgebreidere, data de duurzaamheid statistieken opnieuw berekend. Dit geeft een iets hogere duurzame waarde dan in de publicatie vorig jaar (was 1,247, nu 1,332). Met name de kleine startende horeca en bedrijfskantine in eigen beheer, waar nu een hogere data dekking is, blijken meer duurzaam in te kopen dan in de vorige dataversie van 2018.
De hogere groei in duurzaamheid 2018 ten opzichte van 2017 (1,216) past ook beter in context van de algemene groei in Foodservice in topjaar 2018 (> +5%).

In de nieuwe dataversie wordt op een andere manier omgegaan met artikelen die dubbele keurmerken hebben. Waar voorheen bij dubbele keurmerk alleen het alfabetisch laatste keurmerk aan de waarde werd gekoppeld, zijn nu combi’s gelabeld. Bijvoorbeeld artikelen met zowel een Bio- als fairtrade-keurmerk kunnen nu over beide geteld worden. Het bedrag voor Bio totaal stijgt hiermee iets in omvang.

Aandeel duurzaam gestegen in Out-of-Home

Ook in 2019 is de waarde aan bestedingen buitenshuis met duurzame ingrediënten gestegen. Over 2019 is een waarde gemeten van ruim 1,5 miljard euro.
Ten opzichte van 2018 is deze duurzame consumentwaarde buitenshuis met 16% gestegen. Dat is een sterkere stijging dan die van de totale Foodservicewaarde. Het aandeel aan duurzame producten in de totale consumentbestedingen “Food” buitenshuis is gestegen van 8,5% in 2018 naar 9,5% in 2019.

Duurzaam voedsel in Foodservice productgroepen

In de buitenshuis markt is koffie/thee het verste gevorderd in verduurzaming, gevolgd door vleeswaren en zuivel.

Koffie, thee en cacao
Nog steeds hebben koffie en thee het grootste aandeel in de duurzaamheid binnen horeca en catering. Deze productgroep is goed voor meer dan de helft van de duurzame consumentbestedingen. Mede door aandacht in de media en verbeterde transparantie heeft de consument steeds meer aandacht voor de herkomst van producten. De consument kijkt kritischer naar de producten wanneer deze niet lokaal zijn. Consumenten willen een bewuste keuzen maken en vragen om eerlijkere producten voor zowel boeren en producenten als het milieu. UTZ is groot in koffie buitenshuis gevolgd door Fairtrade. Ook koffie/thee met keurmerk Bio/eko heeft een gebruikersgroep in horeca en catering.

Zuivel
Zuivel heeft een impuls gekregen vanuit PlanetProof. Dat keurmerk was over 2018 nog nauwelijks gemeten in de foodservcie-bestellingen. PlanetProof komt in 2019 fors door en passeert Bio als grootste keurmerk in zuivel.
Vooral in instellingen, restaurants/hotels en catering is deze stijging goed merkbaar. De grootste afzetmarkt voor duurzame zuivelproducten is, net als in voorgaande jaren, de bedrijfscatering. Dierenwelzijn en milieuaspecten hebben een steeds grotere invloed op consumenten en hun koopgedrag maar ook steeds meer bedrijven hechten waarde aan het inkopen van verantwoorde producten.

Vleeswaren
Bij vleeswaren wint BeterLeven terrein in 2019. Restaurants en cateraars zijn de grootste afnemers van duurzame vleeswaren. Dierenwelzijn en het milieu worden steeds belangrijkere pijlers voor hen en hun consumenten. De consumentwaarde duurzame vleeswaren is fors gestegen.

Vlees
De marktomvang van vlees is in 2019 licht gestegen ten opzichte van 2018. Ook de duurzame consumentwaarde is meegestegen, dit zit vooral in de restaurant/hotel en catering sector. Net als voor vleeswaren geldt ook hier dat er steeds kritischer wordt gekeken naar de keuze voor vleesproducten.

Vleesvervangers
Door het vergrootglas dat ligt op vleesproducten en de verschuiving van vlees- naar groentegerechten is de vraag naar vleesvervangers gestegen. Hiermee is ook de duurzame consumentwaarde voor deze productgroep gestegen ten opzichte van 2018. De stijging zit vooral in de restaurant/hotel en de catering sector.

Vis
De out of home uitgaven aan vis zijn in 2019 licht gestegen, zoals ook de duurzame consumentwaarde. Deze stijging in duurzame consumentwaarde zit vooral in de fastservice sector en in restaurants/hotels. De waarde aan producten met een MSC of ASC keurmerk is gestegen in 2019.

Brood, banket en ontbijtgranen
Brood, banket en ontbijtgranen zijn het sterkst vertegenwoordigd in restaurants/hotels, catering en fastservice (cafetaria’s en lunchrooms). De duurzame consumentwaarde van deze productgroep is hoger dan in 2018. Net als in 2018 stijgt de out of home markt voor ontbijten en worden ook steeds meer lunches buiten de deur genuttigd.

Eieren
De productgroep eieren is relatief klein en het meest vertegenwoordigd in restaurants/hotels en catering. In 2019 is de duurzame consumentwaarde in restaurants/hotels vrijwel gelijk gebleven en iets gedaald in de catering sector. Over alle out of home segmenten is de duurzame consumentwaarde van eieren licht gedaald.

Groente en Fruit
De enige productgroep waarin het aandeel aan duurzame producten is gedaald is A.G.F (groente en fruit). In de totale A.G.F.-bestedingen is een verschuiving van vlees- naar groentegerechten merkbaar, maar het passende duurzame aanbod ervan wordt kennelijk niet gevonden. De lichte daling in duurzame A.G.F. zit bij de restaurant en hotel sector. Het duurzame A.G.F.-aandeel op catering locaties is nagenoeg gelijk gebleven.
Bio/eko keurmerken zijn binnen de A.G.F. groep het sterkst vertegenwoordigd, gevolgd door fairtrade. Milieukeur is vervangen door PlanetProof, maar hiervan is op A.G.F. nog weinig afzet. De duurzame AGF zit niet zozeer in de inkoop bij grote horecagroothandels, maar eerder bij inkoop via lokale of directe tuinders/telers en gespecialiseerde AGF-handels. De beperkte keus in de traditionele groothandel aan biologische AGF leidt ertoe dat foodservice-locaties hun heil zoeken in andere inkoopkanalen zoals de boer/tuinder of biologisch gespecialiseerde groothandels.

Duurzaam voedsel naar Foodservice-markten

Restaurants en hotels

Voor de meeste productgroepen geldt dat de stijging aan duurzame producten bij restaurants en hotels doorzet. De populariteit van vooral duurzame koffie, thee en zuivel wordt breed uitgedragen. Ondanks de stijging van het gehele segment, laten restaurants en hotels een lichte daling in de duurzame consumentwaarde A.G.F. producten zien. Als grootgebruikers kunnen hun traditionele groothandel kennelijk niet de voldoende volumes of juiste verpakking bieden.

Drank & Leisure

De populariteit van koffiezaken die zich onderscheiden met beleving, specials en duurzame koffie en thee blijft stijgen. Consumenten waarderen dat horecaondernemers en exploitanten van sport en recreatie bij hun productkeuzes rekening houden met transparantie, lokaal en duurzaamheid.

Fastservice

De fastservice sector is in 2019 gegroeid. Cafetaria’s en lunchrooms spelen in op de vraag naar transparantie, duurzaamheid en lokaal met vooral meer duurzame brood, banket en ontbijt producten. De vraag van de consument naar gezondere en kwaliteitsvolle producten maakt dat ondernemers bij het inkopen minder kijken naar prijs en steeds meer kiezen voor kwaliteitsproducten.

Catering

Bio/Eko is één van de keurmerken die vooral in Catering naar voren geschoven wordt bij verduurzaming van het aanbod aan lunchgebruikers. Zuivel was de afgelopen jaren de trendsetter in duurzaamheid in de bedrijfscatering. In 2019 krijgt “On the Way to PlanetProof” een stevige voet aan de grond in Catering.

Instellingen

De lichte stijging eten en drinken in zorginstellingen van 2018 zet door in 2019, dit segment laat net als horeca en catering naast een groei in duurzame koffie en thee ook een groei in de consumentwaarde duurzame zuivel zien. Dit betekent dat een steeds breder publiek gaat voor de meer bewuste keuzes en waarde hecht aan transparantie en duurzaamheid.

On the move

Eten en drinken onderweg is qua totale markt licht gedaald ten opzichte van 2018. Opvallend is dat deze daling heeft geleid tot een daling van de consumentwaarde duurzame koffie en thee, terwijl deze productgroep in andere segmenten juist is gestegen. Het groeiende aantal consumenten dat meer bewuste keuzes maakt, kiest steeds vaker voor andere kanalen waar de herkomst en duurzaamheid van producten sterker naar voren komt. Dit maakt dat on the move het enige segment is waar de totale duurzame consumentwaarde is gedaald ten opzichte van 2018.